نقدی بر انتقادات صورت گرفته برخی نمایندگان و مسئولین برحضور ایران در جام جهانی
جام جهانی؛ میدانی برای گل زدن به روایتهای ضدایرانی و عرصهای برای بازسازی امید اجتماعی و نمایش عزت ملی
اختصاصی کمانه/ یادداشت مدیر مسئول خدیجه غزانی: : بیتردید امروز جمهوری اسلامی ایران در یکی از حساسترین مقاطع تاریخی خود قرار دارد. دشمنی آشکار رژیم صهیونیستی و سیاستهای خصمانه ایالات متحده آمریکا علیه ملت ایران، واقعیتی انکارناپذیر است. هیچ فرد آگاه و دلسوزی نمیتواند نسبت به تهدیدات امنیتی و سیاسی علیه تمامیت ارضی و منافع ملی کشور بیتفاوت باشد. اما پرسش اینجاست که آیا هر عرصه بینالمللی الزاماً باید با منطق تقابل نظامی و سیاسی تحلیل شود؟
جام جهانی فوتبال، صرفاً یک رویداد ورزشی نیست؛ بلکه بزرگترین ماراتن فرهنگی، اجتماعی و رسانهای جهان محسوب میشود که میلیاردها نفر در سراسر دنیا آن را دنبال میکنند. حضور کشورها در این آوردگاه جهانی، فراتر از مناسبات روزمره سیاسی، فرصتی برای نمایش ظرفیتهای فرهنگی، هویتی و تمدنی ملتهاست. بسیاری از کشورها در شرایطی در این رقابتها شرکت کردهاند که همزمان دارای اختلافات سیاسی، منازعات منطقهای و حتی تنشهای امنیتی با یکدیگر بودهاند، اما هیچگاه عرصه ورزش را به طور کامل از سایر میدانهای اثرگذاری بینالمللی حذف نکردهاند.
اتفاقاً در جهانی که بیش از هر زمان دیگری تحت تأثیر جنگ روایتها قرار دارد، کنار کشیدن از میدانهای جهانی به معنای واگذاری فرصت روایتسازی به دیگران است. اگر دشمنان ایران در عرصه رسانهای تلاش میکنند تصویری مخدوش از ملت و نظام جمهوری اسلامی ارائه دهند، حضور عزتمندانه و مقتدرانه ورزشکاران ایرانی میتواند بخشی از این تصویرسازی را اصلاح کند..
از منظر جامعهشناختی نیز نباید از کارکردهای روانی و اجتماعی رویدادهای بزرگ ورزشی غافل شد. تجربه جهانی نشان داده است که تداوم بحرانها، جنگها و شرایط پرتنش میتواند آثار عمیقی بر سلامت روانی و سرمایه اجتماعی جوامع بر جای بگذارد. افزایش اضطراب جمعی، فرسودگی روانی، کاهش امید اجتماعی و تضعیف انسجام ملی از جمله پیامدهای شناختهشده شرایط بحرانی طولانیمدت است.
در چنین شرایطی، رویدادهای فراگیر ورزشی میتوانند نقش مهمی در بازسازی روحیه عمومی، احیای امید اجتماعی و تقویت احساس تعلق ملی ایفا کنند. شادیهای جمعی ناشی از موفقیتهای ورزشی، یکی از معدود موقعیتهایی است که میتواند اقشار مختلف جامعه را فارغ از تفاوتهای سیاسی، اقتصادی و فرهنگی حول یک نماد مشترک ملی گرد آورد. این کارکرد، نه یک مسئله حاشیهای بلکه بخشی از الزامات حفظ تابآوری اجتماعی در شرایط دشوار است.
از سوی دیگر، نسل جوان و نوجوان امروز بیش از هر زمان دیگری در معرض روایتهای متنوع جهانی قرار دارد. اگر قرار است عزت ملی در ذهن این نسل نهادینه شود، این امر صرفاً از طریق بیان شعارها محقق نخواهد شد؛ بلکه نیازمند حضور فعال، موفق و اثرگذار در تمامی میدانهای رقابت جهانی است. جام جهانی میتواند صحنهای باشد که در آن جوان ایرانی احساس کند پرچم کشورش در کنار بزرگترین قدرتهای ورزشی جهان برافراشته شده و ملت او نیز سهمی شایسته در عرصه جهانی دارد.
همانگونه که میدان نظامی، میدان دیپلماسی و میدان اقتصاد هر یک بخشی از دفاع از منافع ملی هستند، ورزش نیز میتواند یکی از میدانهای مهم جنگ نرم و عرصهای برای تقویت قدرت ملی باشد.
شاید امروز بیش از هر زمان دیگری نیاز داشته باشیم که همه ظرفیتهای ملی را در کنار یکدیگر ببینیم؛ از توان دفاعی و امنیتی گرفته تا دیپلماسی، فرهنگ، هنر و ورزش. در چنین نگاهی، جام جهانی نه یک تهدید برای عزت ملی، بلکه فرصتی برای نمایش آن خواهد بود؛ فرصتی که اگر از دست برود، بخشی از میدان اثرگذاری فرهنگی و شناختی نیز به رقیبان واگذار خواهد شد.